Zaburzenia opozycyjno-buntownicze (ODD) u dzieci i młodzieży

Dr Sabina Zalewska

Zaburzenia zachowania rozpoznaje się, gdy dziecko lub nastolatek w powtarzalny sposób przekracza normy społeczne, a nawet łamie prawo. U dzieci nasilenie takich zachowań bywa zwykle nieco mniejsze i nie przekracza norm prawnych – rozpoznaje się wtedy zaburzenia opozycyjno-buntownicze. U nastolatków jednak posuwają się one nawet poza granice łamania prawa. Zaburzenia zachowania i zaburzenia opozycyjno-buntownicze występują nawet u 10% dzieci i nastolatków. Częściej stwierdza się je u chłopców.

Magdalena Miernik, specjalista psychiatrii dzieci i młodzieży, podkreśla, iż zaburzenia opozycyjno-buntownicze przejawiają się tendencją do buntu i konfliktów z osobami reprezentującymi autorytet (rodzice, nauczyciele, inni opiekunowie). Dziecko odmawia spełniania poleceń, postępuje na przekór oczekiwaniom, przeciwstawia się ustanowionym zasadom, często wchodzi w dyskusje z dorosłymi zamiast spełniać ich polecenia, zachowuje się prowokacyjnie, z rozmysłem sprawia innym przykrość, a jednocześnie jest bardzo wrażliwe na swoim punkcie i długo rozpamiętuje urazy. Zdarzają się ataki gwałtownej złości i agresji, zwłaszcza wtedy, gdy coś się dzieje nie po jego myśli. Jeśli zachowania dziecka znacznie przekraczają normy społeczne i pojawiają się działania niezgodne z prawem (kradzieże, włamania, ucieczki z domu, picie alkoholu, stosowanie narkotyków, wagary, itp.) oraz naruszające nietykalność innych osób (pobicia, pogróżki, zastraszanie, itp.), rozpoznaje się zaburzenia zachowania. Częściej, choć nie zawsze, dotyczą one nastolatków i wielu przypadkach poprzedzają je zaburzenia opozycyjno-buntowniczne w okresie dzieciństwa.

Do rozwoju zaburzeń zachowania/zaburzeń opozycyjno-buntowniczych przyczyniają się:

  • czynniki biologiczne (np. nieprawidłowości w budowie anatomicznej mózgu, zaburzenia poziomu neuroprzekaźników w mózgu),
  • czynniki genetyczne i psychospołeczne (brak odpowiedniej opieki, nadmiernie surowe wychowanie lub zaniedbanie, doświadczenie nadużycia seksualnego lub przemocy, niski status społeczny rodziny, częste zmiany miejsca zamieszkania lub zmiany szkoły, kontakt z innymi osobami naruszającymi normy społeczne).

Terapia stosowana w przypadku zaburzeń zachowania/zaburzeń opozycyjno-buntowniczych opiera się, jak podkreśla Magdalena Miernik, na złożonych metodach terapeutycznych z udziałem rodziców, nauczycieli i innych opiekunów. Prowadzi się psychoedukację rodziców, nauczycieli i innych opiekunów dziecka, wyjaśniając im czym są zaburzenia zachowania i jakie są sposoby postępowania. W ramach tzw. warsztatów umiejętności rodzicielskich (tzw. szkół dla rodziców) opiekunowie uczą się stosowania skutecznych wychowawczo metod ustalania i egzekwowania zasad.

Często wskazana jest psychoterapia indywidualna dziecka, treningi umiejętności społecznych i radzenia sobie z agresją. W wielu przypadkach korzystna jest terapia rodzinna, która pozwala na poprawę komunikacji i relacji między dzieckiem a innymi członkami rodziny.

Jeśli dziecko nagminnie działa w sposób naruszający normy prawne (np. wagaruje, kradnie), sąd rodzinny może orzec nadzór kuratora, a w przypadku braku poprawy skierować dziecko do odpowiedniej placówki resocjalizacyjnej.

Leki mogą być pomocne jako uzupełnienie oddziaływań terapeutycznych, ale farmakoterapia zaburzeń zachowania sama w sobie jest mało skuteczna. Stosuje się leki przeciwpsychotyczne, uspokajające i tzw. stabilizatory nastroju, których zadaniem jest obniżenie poziomu napięcia i rozdrażnienia, a przez to zmniejszenie tendencji do impulsywnych i agresywnych zachowań.

Systematyczne i kompleksowe leczenie dzieci z zaburzeniami zachowania jest bardzo ważne i może być pomocne. Stwierdzono, że po osiągnięciu dorosłości młodzież z zaburzeniami zachowania rozwija cechy osobowości antyspołecznej, co bardzo utrudnia funkcjonowanie w społeczeństwie i znacznie zwiększa ryzyko wchodzenia w poważne konflikty z prawem. Im wcześniej rozpocznie się leczenie młodego człowieka, tym większe są szanse, że z czasem zacznie on prawidłowo funkcjonować.

Źródło:

www.centrumdobrejterapii.pl/materialy/zaburzenia-opozycyjno-buntownicze-zaburzenia-zachowania-u-dzieci-i-mlodziezy/
psychoterapia.plus/zaburzenia-zachowania-i-zaburzenia-opozycyjno-buntownicze/
psychoterapia.org/zaburzenia-zachowania-opozycyjno-buntownicze

Autorka jest doktorem nauk społecznych, pedagogiem, psychologiem, mediatorem rodzinnym, terapeutą.    Współpracuje z Archidiecezjaną Poradnią

Zdjęcie ilustracyjne/Pixabay.com

facebook
by e-smart.pl