Zaburzenia eksternalizacyjne u dzieci i młodzieży

dr Sabina Zalewska

Zaburzenia eksternalizacyjne to inaczej zaburzeni behawioralne, zachowania, kontroli impulsów lub destrukcyjne. Dotyczą szerokiego zakresu objawów o charakterze impulsywności, agresji, używania substancji psychoaktywnych, zachowań ryzykownych, destrukcyjnych, antyspołecznych, często przestępczych, prowadzących do konfliktów z prawem.

Wydaje się, że wiedza z obszaru psychiatrii dziecięcej, a także prowadzone badania w tej dziedzinie oraz obserwacje kliniczne pacjentów w okresie rozwojowym mogą pomóc w zrozumieniu rozwoju psychopatologii, w lepszym pojmowaniu problemów eksternalizacyjnych pacjenta. Tym bardziej, że w ostatnim czasie zaburzenia te uległy nasileniu. Nie tyle chodzi tu o liczbę dzieci uskarżających się na nie, co o nasilenie objawów.

Zaburzenia te mają wpływ na funkcjonowanie dzieci i młodzieży w środowisku domowym i szkolnym. Najczęstsze problemy, z którymi boryka się dziecko lub nastolatek, dotyczą częstego wikłania się w konflikty z kadrą pedagogiczną i rówieśnikami oraz trudności z przystosowaniem się do panujących w grupie norm. Warto jednak pamiętać, że wzrost nasilenia zachowań ryzykownych oraz impulsywności w okresie adolescencji nie zawsze oznacza, że nastolatek doświadcza zaburzeń zdrowia psychicznego. Może to być klasyczny przykład okresu dorastania związany z buntem i szukaniem nowej tożsamości.

Badaczki Ewa Wysocka i Barbara Ostafińska-Molik zwracają uwagę, że koncepcja zaburzeń w zachowaniu Thomasa M. Achenbacha odnosi się do dwóch typów zaburzeń w zachowaniu: internalizacyjnych i eksternalizacyjnych, stanowiących źródło niedostosowania społecznego. Na zaburzenia te, zdaniem badaczek, składa się osiem wymiarów – syndromów opisujących różne ich przejawy: wycofanie – obejmujące chorobliwe unikanie kontaktów społecznych w dzieciństwie i w wieku młodzieńczym (lęk społeczny) oraz trudności w ekspozycji społecznej, które znacznie nasiliły się w tym pokoleniu; symptomy somatyczne stanowiące zespół objawów somatycznych występujących bez wyraźnej przyczyny organicznej; objawy te są w podobnej normie, co w poprzednich latach; lęk i depresja – odnoszą się do tzw. „negatywnego afektu”, na który składają się powiązane ze sobą stany lękowe i depresyjne, tendencje samobójcze, nadmierna wrażliwość na odrzucenie i krytykę (Obecne pokolenie, zwane pokoleniem „płatków śniegu”, te objawy ma bardzo nasilone. Pandemia przyczyniła się znacząco do podniesienia tego wyniku); problemy społeczne, związane z nieefektywnym funkcjonowaniem w grupie rówieśniczej, brakiem respektowania norm grupowych i brakiem umiejętności bezkonfliktowego rozwiązywania problemów; tu badania wskazują także wyższy poziom niż w latach poprzednich, co widać zwłaszcza w szkołach i grupach klasowych; zaburzenia myślenia, określają zbiór zachowań, które mogą być traktowane jako symptomy zaburzeń psychicznych, np. psychoz, zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych i zaburzeń lękowych (zbliżone do schizotypowego zaburzenia osobowości; zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne i psychotyczne); problemy uwagi obejmują zespół objawów, który ujawnia się w różnych sytuacjach niezależnie od syndromów ogólnych; jest to bardzo poważny problem w obecnym pokoleniu. Przypisuje się to także zbyt dużej ilości stymulatorów rozpraszających uwagę (gry komputerowe, komunikatory społeczne, aplikacje wirtualne); zachowania niedostosowane – przestępcze odnoszą się do zachowań podlegających ocenie prawnej i zachowań niedostosowanych (wagarowanie, przynależność do grup nieformalnych); zachowania agresywne są związane z różnymi formami agresji skierowanej do ludzi lub/i na przedmioty; dotyczy to głównie agresji słownej i psychicznej.

Zaburzenia internalizacyjne (wycofanie, symptomy somatyczne, lęk i depresja) i eksternalizacyjne (zachowania niedostosowane – przestępcze i agresywne) stanowią typologiczne zróżnicowanie zaburzeń psychicznych u dzieci i młodzieży. Ich prawidłowe rozpoznanie jest dzisiaj kluczem do sukcesu profilaktyki tych nieprawidłowości.

Autorka jest doktorem nauk społecznych, pedagogiem, psychologiem, mediatorem rodzinnym, terapeutą. Współpracuje z Archidiecezjaną Poradnią Dewajtis oraz Mazowieckim Centrum Psychoterapii

Zdjęcie ilustracyjne/Pixabay.com

facebook
by e-smart.pl