Lęk przed separacją w dzieciństwie. Czym jest? Jak sobie z nim radzić?

Dr Sabina Zalewska

Lęk separacyjny jest zaburzeniem, które zwykle pojawia się u dzieci. Lęk separacyjny to wyolbrzymione obawy przed rozstaniem z najbliższymi, którym niejednokrotnie towarzyszą objawy fizyczne jak np. wymioty czy zaburzenia snu. Lęk separacyjny, określany także anglojęzycznym skrótem SAD (separation anxiety disorder), zaliczany jest do  najczęściej występujących form zaburzeń lękowych. Jest to chorobliwa, niewspółmierna do sytuacji obawa przed rozstaniem z bliskimi osobami. W początkowej fazie rozwoju (między 9. a 11. miesiącem życia) występowanie lęku separacyjnego u dzieci jest naturalnym zjawiskiem. Maluchy nerwowo reagują na choćby krótkotrwałe rozstanie z rodzicem: płaczą, są niespokojne i rozdrażnione. Lęk separacyjny naturalnie występuje także u dzieci między 3. a 5. rokiem życia. O sytuacji patologicznej można mówić wtedy, kiedy natężenie reakcji lękowych jest niepokojące lub gdy lęk separacyjny występuje u dzieci w innym wieku np. w okresie dorastania.

Separacyjne zaburzenie lękowe pojawia się od 2 do 4 proc. dzieci i nastolatków. Zwykle występuje częściej u dziewczynek niż u chłopców oraz w rodzinach o niskim statusie społeczno-ekonomicznym. Nie istnieje jeden konkretny powód wystąpienia tego schorzenia.

Przyczyny lęku separacyjnego można podzielić na trzy grupy: czynniki psychologiczne, czynniki biologiczne oraz wpływ środowiska.

  1. Czynniki psychologiczne. Chodzi przede wszystkim o nieumiejętność prawidłowego reagowania na strach oraz nadmierną wrażliwość emocjonalną. Wspomniane predyspozycje psychiczne często prowadzą do rozwoju zróżnicowanych zaburzeń lękowych, w tym lęku separacyjnego.
  2. Czynniki biologiczne. Zwykle lęk separacyjny jest zaburzeniem dziedzicznym, a ryzyko wystąpienia lęku separacyjnego u potomków osób chorych np. na depresję jest znacznie wyższe niż w przypadku dzieci, w których rodzinach nie występowały schorzenia psychiczne.
  3. Czynniki społeczne/środowiskowe. Lęk separacyjny często pojawia się u dzieci, których rodzice są nadopiekuńczy, nie odstępują swojego dziecka na krok oraz otaczają je nadmierną troską. Z drugiej strony także niedostatek rodzicielskiej uwagi może wpłynąć na rozwój lęku separacyjnego. Lęk separacyjny pojawia się u dzieci, które doświadczają trudnych sytuacji, np. rozwodu rodziców, choroby członka rodziny lub mają za sobą traumatyczne doświadczenia, jak np. wypadek samochodowy czy śmierć członka rodziny.

Przyczyną separacyjnego zaburzenia lękowego, jak twierdzi dr n. med Barbara Wiśniewska, specjalistka psychologii klinicznej, może być: uprzednia strata osoby bliskiej czy separacja, samo zagrożenie zaistnienia takiej sytuacji, zaburzenia lękowe u rodziców, zbyt symbiotyczny związek matka-dziecko. Powodem lęku separacyjnego może być istotna zmiana w życiu dziecka, taka jak zmiana przedszkola, szkoły czy miejsca zamieszkania. Co więcej, wskazuje się również na czynniki genetyczne.

Marta Pawlak, publicystka i psychiatra, podkreśla, iż lęk separacyjny dzieci odczuwają w różny sposób. Niektóre z nich przechodzą przez okres lęku separacyjnego spokojnie, a inne za każdym razem reagują histerią. W okresie lęku separacyjnego najważniejsze dla dziecka jest poczucie bezpieczeństwa. Dorośli powinni okazywać dziecku dużo cierpliwości i czułości. Warto wziąć do serca poniższe wskazówki:

  1. Mama powinna w miarę możliwości powrócić do pracy dopiero po pierwszych urodzinach dziecka, co pomoże mu łagodniej przejść przez ten czas. Dobrze byłoby również starać się wychodzić i zostawiać dziecko pod opieką innych od najwcześniejszych lat, to sprawi, że dla maluszka taka sytuacja będzie czymś naturalnym.
  2. Mama powinna wyjaśniać dziecku, że wychodzi i nie wymykać się ukradkiem. Istotne jest, by zakomunikować dziecku, że mama wróci np. na podwieczorek. Dzięki takiemu zachowaniu mniej odczuje ono konsekwencje lęku separacyjnego.
  3. Mama nie powinna przedłużać pożegnań. Dzięki temu dziecko nie będzie czuło, że dzieje się coś złego. Im bardziej mama będzie przytulać i wyjaśniać całą sytuację, tym bardziej maluszek będzie miał wrażenie, że coś jest nie w porządku. Dużo lepiej traktować wyjście z domu naturalnie, dać buziaka i wyjaśnić, kiedy się wróci.
  4. Aby dziecku łatwiej było oswoić lęk separacyjny, warto pobawić się w znikanie i pojawianie ulubionej zabawki. Dziecku będzie łatwiej zrozumieć, że chociaż mama wychodzi i jej nie ma, to szybko wróci.

Są jednak sytuacje, gdy lęk separacyjny sam nie znika, a u dziecka zaczyna się pojawiać ból głowy, brzucha, a na dodatek znika apetyt. Wówczas należy udać się do specjalisty, który pomoże rodzicom zmniejszyć lęki dziecka i przywrócić mu poczucie bezpieczeństwa.

Źródła:
Wolańczyk T., Komender J., Zaburzenia emocjonalne i behawioralne u dzieci, Warszawa 2005.
Grzywa Anna (red.) Ebert M.,H. I in., Psychiatria – Aktualności w rozpoznawaniu i leczeniu, Lublin 2011.
B. Wiśniewska, Lęk separacyjny – czym jest? Jak sobie z nim radzić?,  https://www.medicover.pl/o-zdrowiu/lek-separacyjny-czym-jest-jak-sobie-z-nim-radzic,6535,n,192
M.Pawlak, Lęk separacyjny – źródła, objawy, oswajanie, https://parenting.pl/lek-separacyjny-zrodla-objawy-oswajanie#
https://www.medonet.pl/zdrowie,lek-separacyjny—objawy–przyczyny–leczenie,artykul,1729825.html

Autorka jest doktorem nauk społecznych, pedagogiem, psychologiem, mediatorem rodzinnym, terapeutą.    Współpracuje z Archidiecezjaną Poradnią

Zdjęcie ilustracyjne/Pixabay.com

facebook
by e-smart.pl