31.07 Kalendarium historyczne – dok.

dokumentacja31 lipca 212. dzień rokuSłońce w znaku Lwa wzeszło o godzinie 4.55, zajdzie o 20.29. Dzień będzie trwał 15 godzin i 34 minuty. Imieniny obchodzą: Emilian, Helena, Iga, Ignacy i Lubomir. Kalendarium historyczne:1331 – II wojna polsko-krzyżacka: wojska krzyżackie zdobyły i spaliły Gniezno, oszczędzając jedynie katedrę i klasztory. Odbudowę i rozwój gospodarczy miasto zawdzięcza Kazimierzowi Wielkiemu.1752 – Otwarto dla publiczności ogród zoologiczny w Wiedniu. To najstarsze działające zoo na świecie. Ogród wraz z kompleksem pałacu i ogrodów Parku Schönbrunn w 1996 wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Zajmuje powierzchnię 17 hektarów. Zoo otwarto dla publiczności jako cesarską menażerię. W 1900 urodził się tam pierwszy w Europie słoń indyjski. W 2007 odnotowano tam pierwsze naturalne narodziny pandy wielkiej w Europie w warunkach wiwaryjnych. 1800 – Urodził się Friedrich Wöhler, niemiecki chemik, odkrywca węglika wapnia i mocznika. W 1828 roku jako pierwszy otrzymał związek organiczny – mocznik – z substancji nieorganicznej, w procesie współcześnie nazywanym „syntezą Wöhlera”, wskazując możliwość powstawania związków organicznych bez udziału tak zwanej siły życiowej, co przyjmuje się za początek chemii organicznej. Do 1836 roku pracował na politechnice w Kassel, a następnie na Uniwersytecie w Getyndze. Zmarł 23 września 1882 roku. 225. rocznica1802 – Urodził się Ignacy Domeyko, mineralog i geolog, profesor. Członek Towarzystwa Filomatów, uczestnik powstania listopadowego, emigrant, przyjaciel Adama Mickiewicza. Reorganizator i wieloletni rektor uniwersytetu w Santiago de Chile. Uczony, który swoją działalnością przyczynił się do rozwoju Chile pod względem kulturalnym i przemysłowym. Dzięki zainicjowanym przez niego licznym badaniom mineralogicznym i geologicznym rozwinął się tam przemysł górniczy. Zmarł 23 stycznia 1889 roku. 1853 – W szpitalu powszechnym we Lwowie po raz pierwszy zastosowano lampy naftowe, skonstruowane przez lwowskiego farmaceutę Ignacego Łukasiewicza. Dzięki oświetleniu z lamp chirurg, doktor Zaorski, mógł wykonać pilną operację w nocy. Ta data jest uznana za początek przemysłu naftowego w Polsce. 1893 – Urodził się Ignacy Skorupka, ksiądz, uczestnik Bitwy Warszawskiej, kapelan wojskowy. Poległ podczas zaciętych walk pod Ossowem na przedpolu stolicy, 14 sierpnia 1920 roku. W czasach II Rzeczypospolitej stał się legendą, jednym z symboli Bitwy Warszawskiej. W 2010 Ignacy Skorupka został pośmiertnie odznaczony Orderem Orła Białego. 1905 – Urodził się Ernest Pischinger, chemik, współzałożyciel i pierwszy rektor Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Bydgoszczy oraz profesor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Autor licznych prac naukowych z dziedziny chemii organicznej. Zmarł 22 marca 1980 roku. 120. rocznica1910 – Urodził się Jerzy Bossak, reżyser filmów dokumentalnych, dziennikarz, pedagog, w latach 40. – redaktor Polskiej Kroniki Filmowej. Twórca obrazów: „Bitwa o Kołobrzeg”, „Warszawa wolna”, „W Jakucji”, „Powódź” i „Powrót na Stare Miasto”. Pierwszy polski dokumentalista, który otrzymał nagrodę na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Cannes. Zmarł 23 maja 1989 roku. 115. rocznica1919 – Sejm Rzeczypospolitej ratyfikował Traktat Wersalski. Posłowie uchwalili ustawę o tymczasowej organizacji władz i urzędów skarbowych oraz w sprawie wydawania Dziennika Ustaw RP. Traktat wersalski zagwarantował Polsce niepodległość. Ustanowił Wolne Miasto Gdańsk, a na Warmii, Mazurach i Górnym Śląsku nakazywał przeprowadzić plebiscyty, w których ludność miała opowiedzieć się za przynależnością narodową. Polska odzyskała większość Poznańskiego oraz większą część Prus Królewskich. Rząd Polski został zobowiązany do poszanowania praw i swobód obywateli wszystkich narodowości, które znalazły się w granicach państwa. 1920 – Urodził się Igor Sikirycki, poeta, satyryk, autor utworów dla dzieci i młodzieży, dziennikarz, spiker radiowy, tłumacz. Współpracował z czasopismami: „Szpilki”, „Nowa Kultura”, „Płomyk” i „Płomyczek”. Autor zbiorów poezji: „W stronę Kolchidy”, „W cieniu mazurskiej sosny” i „Nocny połów”, utworów dla młodzieży: „Cyrk w Szczyrku”, „Najweselsza szkoła” i „Rymowanki i cacanki”. Zmarł 2 stycznia 1985 roku. 105. rocznica1928 – Halina Konopacka zdobyła pierwszy w dziejach Polski złoty medal na Letnich Igrzyskach Olimpijskich w Amsterdamie i po raz trzeci pobiła rekord świata w rzucie dyskiem. Z kariery sportowej wycofała się w 1931 roku. Po wojnie zajmowała się poezją i malarstwem – tworzyła obrazy przedstawiające głównie kompozycje kwiatowe. Halina Konopacka urodziła się 26 lutego 1900, a zmarła 28 stycznia 1989 roku. 1930 – Urodził się Oleg Popow, rosyjski klown, komik. Laureat wielu nagród za sztukę cyrkową, między innymi Grand Prix Międzynarodowego Festiwalu Sztuki Cyrkowej w Warszawie w 1957 roku. W Rosji nadano mu tytuł „Legendy cyrku”. Zmarł 2 listopada 2016 roku. 95. rocznica1932 – Janusz Kusociński zdobył złoty medal na olimpiadzie w Los Angeles, w biegu na dziesięć tysięcy metrów. Osiągnął wynik 30 minut 11 sekund i cztery dziesiąte sekundy. W Los Angeles nie stanął na starcie biegu na pięć tysięcy kilometrów, gdzie jego szanse na kolejny medal były bardzo duże. Stopy odparzone po zdobyciu złotego medalu uniemożliwiły mu jednak dalsze uczestnictwo w zmaganiach. Janusz Kusociński urodził się 15 stycznia 1907 w Warszawie, a został zamordowany przez hitlerowców 21 czerwca 1940 roku w Palmirach. 1934 – Stefan Starzyński został powołany na stanowisko komisarycznego prezydenta Warszawy. W 1938 roku został prezydentem stolicy. Bilans pięcioletnich rządów Starzyńskiego to między innymi: budowa ponad 100 tysięcy mieszkań, 30 gmachów szkolnych i modernizacja kilkudziesięciu starych, oddanie do użytku – Muzeum Narodowego, Domu Turysty, hali targowej na Żoliborzu, szpitala Przemienienia Pańskiego, renowacja pałacu Blanka, Arsenału, pałacu Brühla, odkrycie fragmentu średniowiecznych murów Warszawy, przygotowanie wstępnego projektu budowy mostu Piłsudskiego i sieci metra, modernizacja arterii wylotowych Warszawy i modernizacja siedmiu szpitali. Podczas wojny obronnej 1939 odmówił wykonania rozkazu ewakuacji ze stolicy. Aresztowany przez Niemców w październiku 1939 roku, prawdopodobnie został rozstrzelany przez gestapo między 21 a 23 grudnia w Warszawie lub jej okolicach. 1944 – Komendant Armii Krajowej, generał Tadeusz Komorowski „Bór”, i delegat Rządu RP na Kraj, Stanisław Jankowski, podjęli decyzję o rozpoczęciu powstania w Warszawie. Podjęcie powszechnej, zbrojnej walki z Niemcami zaplanowano na 1 sierpnia o godzinie 17.00. Była to największa operacja militarna Armii Krajowej. Dowództwo AK planowało samodzielnie wyzwolić stolicę jeszcze przed wkroczeniem Armii Czerwonej. Po wybuchu powstania sowieci wstrzymali ofensywę na Warszawę i odmawiali udzielenia pomocy powstańcom. Wsparcie USA i Wielką Brytanię miało ograniczony charakter. Słabo uzbrojone oddziały powstańcze przez 63 dni prowadziły samotną walkę z przeważającymi siłami niemieckimi, zakończoną 3 października 1944 roku. Straty wojsk polskich wyniosły około 16 tysięcy zabitych i zaginionych, 20 tysięcy rannych i 15 tysięcy wziętych do niewoli. Podczas nalotów, ostrzału artyleryjskiego oraz egzekucji przeprowadzanych przez oddziały niemieckie zginęło, według różnych danych od 150 do 200 tysięcy cywilnych mieszkańców stolicy. Zniszczeniu uległa większość zabudowy lewobrzeżnej Warszawy, w tym setki bezcennych zabytków oraz obiektów o dużej wartości kulturalnej i duchowej. 1947 – Władze komunistyczne zakończyły Akcję „Wisła”, w czasie której z południowo-wschodniej Polski w ciągu trzech miesięcy przesiedlono przymusowo na Ziemie Zachodnie i Północne, według danych Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, ponad 140 tysięcy ludności ukraińskiej. Akcja „Wisła” przez współczesnych historyków jest oceniana jako czystka etniczna, przeprowadzona przez władze PRL. 1951 – W Warszawie rozpoczął się proces dziewięciu oficerów Wojska Polskiego, inaczej „proces TUN”, od nazwisk głównych oskarżonych – generała Tatara, pułkownika Utnika i pułkownika Nowickiego, którym zarzucono działalność dywersyjno-szpiegowską. Generałowie: Stanisław Tatar, Franciszek Herman, Jerzy Kirchmayer i Stefan Mossor zostali skazani na dożywocie, pułkownicy: Marian Utnik, Stanisław Nowicki i Marian Jurecki – na 15 lat więzienia. Wszystkie wyroki uchylono w 1956 roku. 1952 – Najwyższy Sąd Wojskowy w Warszawie wydał pięć wyroków śmierci i dwa dożywotniego więzienia w procesie tak zwanej grupy kierownictwa konspiracyjnego Marynarki Wojennej. Jej członkowie zostali oskarżeni „o próbę obalenia władzy ludowej”. 1953 – Zmarł Kornel Makuszyński, powieściopisarz i felietonista, autor popularnych utworów dla dzieci: cyklu o Koziołku Matołku, powieści: „Panna z mokrą głową”, „Bezgrzeszne lata”, „Słońce w herbie”, „Szaleństwa panny Ewy”, „Legendy krakowskie”, „Przyjaciel wesołego diabła”, a także książek sfilmowanych, takich jak: „Awantura o Basię”, „Szatan z siódmej klasy” czy „O dwóch takich, co ukradli księżyc”. Po 1945 objęty został zakazem publikacji i poddany szykanom. Urodził się 8 stycznia 1884 roku. 1955 – W Warszawie rozpoczął się V Światowy Festiwal Młodzieży i Studentów. Trwał do 15 sierpnia. Miał stać się dowodem wyższości socjalizmu nad kapitalizmem. Do Warszawy przyjechały tysiące młodych gości z całego świata, w tym z krajów kapitalistycznych i Trzeciego Świata. Dla nich była to okazja do zapoznania się z życiem za „żelazną kurtyną”, dla warszawiaków – do spotkania się z ludźmi z krajów niedostępnych dla obywateli PRL. W Warszawie gościło około 30 tysięcy młodych ludzi ze 114 krajów. 70. rocznica1965 – Urodziła się Joanne Rowling, brytyjska pisarka, autorka serii niezwykle popularnych książek o przygodach Harrego Pottera, których sprzedaż przekroczyła już 500 milionów egzemplarzy. Napisała także powieść dla dorosłych „Trafny wybór”, na podstawie której powstał serial telewizyjny. W 2002 roku otrzymała Order Uśmiechu. 60. rocznica1967 – Urodził się Grzegorz Turnau, piosenkarz, kompozytor, poeta i pianista, wykonawca poezji śpiewanej. Podczas większości koncertów główne miejsce wśród instrumentów zajmuje fortepian, na którym gra sam Turnau. Jego najpopularniejsze nagrania to: „Między cisza a ciszą”, „Pamięć”, „Bracka”, „To tu, to tam”, „Tutaj jestem”, „Wiem”. Współpracuje z kabaretem Piwnica pod Baranami. 1976 – Opublikowano w prasie wykonane przez sondę Viking 1 zdjęcia tzw. Marsjańskiej Twarzy. Nieoficjalna nazwa tego obiektu, po angielsku „Face on Mars”, nawiązuje do interpretacji fotografii, na których obiekt ma przypominać ludzką twarz. Późniejsze zdjęcia z lat 1998 i 2001, wykonane w wyższej rozdzielczości i przy czystszej atmosferze, wykazały znacznie mniejsze podobieństwo do ludzkiej twarzy. Całość okazała się po prostu silnie zerodowaną górą. 2004 – W Warszawie otwarto Muzeum Powstania Warszawskiego. Prezentuje zbiory poświęcone dziejom powstania oraz historii i dorobkowi Polskiego Państwa Podziemnego. Prowadzi również działalność naukowo-badawczą oraz edukacyjną. Placówka cieszy się dużym zainteresowaniem zwiedzających, zwłaszcza młodych ludzi. Dużą rolę spełniają tu multimedia, za pomocą, których w interesujący sposób przedstawia się zarówno same eksponaty, jak i informacje na temat powstania. Muzeum zgromadziło ponad 30 tysięcy eksponatów. Przez pierwsze 10 lat działalności odwiedziło je ponad 4,5 miliona osób. 2005 – Zmarł Wim Duisenberg, niderlandzki ekonomista i polityk, pierwszy prezes Europejskiego Banku Centralnego w latach 1998-2003. Nadzorował wprowadzenie waluty euro w 2002 roku. Urodził się 9 lipca 1935 roku. 20. rocznica2015 – Zmarł Henryk Buszko, architekt, przedstawiciel modernizmu, nauczyciel akademicki. Autor między innymi gmachu Okręgowej Rady Związków Zawodowych w Katowicach i domu wczasowego transportowców w Bielsku-Białej Mikuszowicach, powstałych przy współpracy Aleksandra Franty i Jerzego Gottfrieda. Od 1949 roku należał do Stowarzyszenia Architektów Polskich. Urodził się 3 września 1924 roku. 10. rocznica2016 – W Brzegach koło Krakowa papież Franciszek odprawił mszę kończącą 31. Światowe Dni Młodzieży. Uczestniczyło w niej 2,5 miliona osób ze 187 krajów świata. Papież ogłosił, że kolejne ŚDM odbędą się w Panamie. Pięciodniowy pobyt Franciszka w Polsce był związany ze Światowymi Dniami Młodzieży, które odbywały się w Krakowie, oraz obchodami 1050. rocznicy Chrztu Polski. Franciszek odwiedził Kraków, Częstochowę i Oświęcim. Szczególnym wydarzeniem tej podróży stała się wizyta papieża w byłym niemieckim nazistowskim obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau. 2017 – Zmarła Jeanne Moreau, francuska aktorka teatralna i filmowa, reżyserka oraz piosenkarka. Przełom w jej karierze filmowej nastąpił w 1958 roku, gdy zagrała w dwóch głośnych, nagradzanych i szeroko wówczas dyskutowanych filmach Louisa Malle’a: „Windą na szafot” i „Kochankowie”. Dzięki nim została gwiazdą. Od początku lat 60. grała u mistrzów światowego kina: François Truffauta, Orsona Wellesa, Michelangelo Antonioniego czy Luisa Bunuela. Współpracowała także z Peterem Brookiem. Urodziła się 23 stycznia 1928 roku. 2020 – Zmarł Alan William Parker, brytyjski reżyser, producent, pisarz i aktor. Autor wydanego przez BBC dramatu wojennego „The Evacuees” z1975 roku, za którą zdobył Emmy i Nagrodę Telewizyjnej Akademii Brytyjskiej. Zrealizował wiele udanych filmów w Stanach Zjednoczonych, w tym: „Midnight Express”, „Najwyższa stawka”, „Harry Angel”, „Ptasiek”, „Missisipi w ogniu” oraz musical „Sława”. Urodził się 14 lutego 1944 roku. 5. rocznica2021 – Zmarł Jerzy „Duduś” Matuszkiewicz, muzyk jazzowy, saksofonista, kompozytor muzyki filmowej, między innymi do seriali: „Alternatywy 4”, „Czterdziestolatek” i „Stawiam na Tolka Banana” oraz filmów: „Poszukiwany, poszukiwana” czy „Jak rozpętałem drugą wojnę światową”. Należał do grona pionierów jazzu w Polsce, w latach 50. był założycielem pierwszego polskiego zespołu jazzowego „Melomani”, w którym grali między innymi Krzysztof Komeda i Andrzej Trzaskowski. To wraz z „Melomanami” w 1956 roku prowadził słynny pochód nowoorleański, zorganizowany przy okazji 1. Festiwalu Jazzowego w Sopocie. Skomponował też hejnał festiwalu Jazz Jamboree. Był także jurorem konkursu „Złota Tarka”, współpracował z warszawskim klubem studenckim „Hybrydy”. Urodził się 10 kwietnia 1928 roku. 2023 – Zmarł Jan Przewoźnik, szachista i psycholog, mistrz międzynarodowy od 1985 roku. Dziesięciokrotnie zdobył tytuł drużynowego mistrza Polski. Zawodowo zajmował się psychologią biznesu. Urodził się 16 września 1957 roku. 31 lipca – w Polsce jest obchodzony Dzień Skarbowości. To święto wszystkich urzędników, inspektorów, naczelników i pracowników izb i urzędów skarbowych oraz urzędów kontroli skarbowej.Informacyjna Agencja Radiowa/IAR/E.Porycka/dok./w Siekaj