28.08 Kalendarium historyczne – dok.

dokumentacja28 sierpnia 240. dzień roku Słońce w znaku Panny wzeszło o godzinie 5.40, zajdzie o 19.34.Dzień będzie trwał 13 godzin i 54 minuty. Imieniny obchodzą: Adelinda, Aleksander, Augustyn, Aurelia, January, Sobiesław, Patrycja i Wyszomir. Kalendarium historyczne: 430 – Zmarł Święty Augustyn, filozof i teolog, doktor Kościoła, biskup Hippony. Jego matką była Święta Monika. Autor 130 prac teologicznych i pism: „Wyznania”, „O Państwie Bożym”, „O Trójcy Świętej”, „O nauce chrześcijańskiej”. Jego ujęcia były przez ponad 700 lat najbardziej wpływową szkołą myślenia filozoficznego w Kościele katolickim. Zmarł podczas oblężenia Hippony przez Wandalów. Urodził się 13 listopada 354 roku. 1595. rocznica 1645 – W Toruniu rozpoczęło się ekumeniczne Colloquium Charitativum katolików, luteranów, kalwinistów i braci czeskich, zwołane przez króla Władysława IV. Spotkanie, w którym o doktrynie wiary dyskutowało 76 teologów, miało za cel ustalenie pokoju religijnego i jedności wiary. Celu jedności wiary nie osiągnięto, ale Colloquium Charitativum stało się wzorem dla ówczesnej Europy. 380. rocznica 1645 – Zmarł Hugo Grocjusz, niderlandzki filozof, dyplomata, prawnik, pedagog. Twórca nauki prawa międzynarodowego. Jego najbardziej znana praca „Trzy księgi o prawie wojny i pokoju” zawiera rozważania o prawie. Urodził się 10 kwietnia 1583 roku. 380. rocznica 1749 – Urodził się Johann Wolfgang von Goethe, wybitny niemiecki poeta okresu romantyzmu i jeden z najbardziej znaczących w skali światowej, dramaturg, prozaik, uczony, polityk, wolnomularz. Autor między innymi powieści „Cierpienia młodego Wertera”, dramatów – „Ifigenia w Taurydzie”, „Egmont”, eposu satyrycznego „Lis przechera”, poematu filozoficznego „Faust”, liryków „Elegie rzymskie”. W 1775 roku osiadł w Weimarze, gdzie pozostał do końca życia. Pełnił różne funkcje na dworze księcia sasko-weimarskiego, dochodząc do rangi prezydenta Izby Finansów. W latach 1791-1817 kierował teatrem oraz wszystkimi instytucjami oświatowo-kulturalnymi księstwa. Zmarł 22 marca 1832 roku. 1765 – Urodził się Tadeusz Czacki, działacz gospodarczy i oświatowy, historyk. Był działaczem Towarzystwa Przyjaciół Nauk, założycielem Liceum Krzemienieckiego oraz warszawskiego Towarzystwa Żeglugi Południowo-Wschodniej. Zapoczątkował opracowanie dokładnej hydrograficznej mapy Polski i Litwy. Zmarł 8 lutego 1813 roku. 260. rocznica 1880 – Zmarł Charles Thomas Jackson, amerykański chemik, pionier geologii i mineralogii. Był jednym z pierwszych naukowców, którzy prowadzili badania nad zastosowaniem eteru w anestezjologii. Urodził się 21 czerwca 1805 roku. 145. rocznica 1882 – W Krakowie rozpoczęto budowę pierwszej konnej linii tramwajowej. Uroczyste otwarcie trasy miało miejsce już dwa miesiące później, 31 października. Pierwsza linia tramwajowa była jednotorowa, z czterema mijankami. Tory miały nietypowy rozstaw szyn 900 milimetrów, który gwarantował możliwość swobodnego współdzielenia wąskich ulic z innymi uczestnikami ruchu. Mimo początkowych obaw, nowy środek komunikacji odniósł duży sukces finansowy, co w 1888 roku zachęciło władze miejskie do sporządzenia planów rozbudowy sieci. Kolejna linia tramwajowa została otwarta 1 września 1896. 1898 – Farmaceuta Caleb Bradham z New Bern w Karolinie Północnej zmienił nazwę stworzonego i sprzedawanego przez siebie Napoju Brada na Pepsi-Cola. Słowo „pepsi” pochodzi od angielskiego pepsine – pepsyna. Napój miał początkowo dodatek tego enzymu i miał służyć jako lekarstwo na niestrawność.1911 – We Lwowie urodził się Artur Młodnicki, aktor, wystąpił między innymi w filmach „Jak być kochaną”, „Popiół i diament” oraz w serialu „Stawka większa niż życie”. Związany z teatrami w: Krakowie, Warszawie, Poznaniu, Częstochowie, Lwowie, Olsztynie, Szczecinie, Łodzi i – od 1952 roku do śmierci – z Teatrem Polskim we Wrocławiu. Zmarł 16 lipca 1972 roku. 1922 – W Stanach Zjednoczonych nadano pierwszą na świecie radiową audycję reklamową. W Polsce pierwszą reklamę wyemitowała poznańska rozgłośnia Polskiego Radia Merkury, 3 maja 1927 roku. 1922 – Urodził się Kazimierz Łodziński, profesor zwyczajny, doktor habilitowany nauk medycznych, chirurg, sierżant podchorąży Armii Krajowej, żołnierz batalionu „Zośka”. Był ostatnim żyjącym uczestnikiem Akcji pod Arsenałem. Zmarł 8 lipca 2011 roku. 1925 – Urodził się Donald O’Connor, amerykański piosenkarz, tancerz i aktor. Znany z roli przyjaciela Gene’a Kelly’ego w „Deszczowej piosence”, za którą dostał Złoty Glob w 1953 dla najlepszego aktora musicalowego. Szczyt jego kariery przypada na lata 40., kiedy grywał w musicalach. Po roli w „Deszczowej piosence” jego kariera zaczęła słabnąć i aktor ograniczył się do występów klubowych i prowadzenia własnego show telewizyjnego. Zmarł 27 września 2003 roku. 100. rocznica1927 – W Spale odbyły się pierwsze ogólnopolskie dożynki. Inicjatorem symbolicznego podziękowania rolnikom za ich całoroczną pracę był prezydent Ignacy Mościcki. Święto plonów w Spale obchodzono do 1938 roku. Po wojnie dożynki były organizowane przez władze PRL w celach propagandowych. Do tradycji ogólnopolskich dożynek powrócił Aleksander Kwaśniewski w 2000 roku i od tej pory kontynuują ją kolejni prezydenci. 1930 – Urodził się Roman Śliwonik, poeta, prozaik. Autor zbiorów poezji: „Ściany i dna”, „Wyprzedaż”, „Z pamięci”, „Listopady, grudnie, stycznie”, „Tamten wiek”, a także wspomnień „Portrety z bufetem w tle”. Zmarł 22 września 2012 roku. 95. rocznica1932 – Kapitan Franciszek Żwirko i inżynier Stanisław Wigura zwyciężyli w III Międzynarodowych Zawodach Samolotów Turystycznych Challenge w Berlinie. W zawodach wzięły udział ekipy z sześciu państw: Niemiec, Francji, Polski, Szwajcarii, Włoch i Czechosłowacji. Dla upamiętnienia sukcesu Polaków 28 sierpnia obchodzone jest Święto Lotnictwa Polskiego. 1933 – Urodził się Mariusz Chwedczuk, scenograf, artysta grafik, autor scenografii teatralnych oraz do filmów: „Jak daleko stąd, jak blisko”, „Trzy po trzy”. Zaprojektował scenografię do baletu „Dziadek do Orzechów” Czajkowskiego w Teatrze Wielkim – Operze Narodowej w Warszawie. Zmarł 1 listopada 2018 roku. 1938 – Urodził się Józef Kowalczyk, arcybiskup, nuncjusz apostolski w Polsce w latach 1989-2010, metropolita gnieźnieński i prymas Polski od 2010 do 2014 roku. W czasie trwającej blisko 21 lat nuncjatury apostolskiej doprowadził między innymi do uzgodnienia i podpisania konkordatu w 1993 roku, przywrócenia Ordynariatu Polowego Wojska Polskiego, a także przygotował i przeprowadził całościową reorganizację kościelnych struktur administracyjnych w Polsce. Był laureatem wielu nagród i wyróżnień. Został między innymi odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski i portugalskim Krzyżem Wielkim Orderu Zasługi. Był doktorem honoris causa wielu uniwersytetów. Zmarł 20 sierpnia 2025 roku.1939 – Adolf Hitler wyznaczył nowy termin ataku na Polskę – 1 września. Według wcześniejszych ustaleń, atak nastąpić miał 26 sierpnia rano, jednak 25 sierpnia Hitler, między innymi na wieść o podpisaniu polsko-brytyjskiego traktatu o wzajemnej pomocy, wstrzymał decyzję o rozpoczęciu działań wojennych. 1944 – 28. dzień Powstania Warszawskiego. Powstańcy ponieśli dotkliwą stratę – Niemcy zdobyli kontrolę nad całym gmachem Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych. Obrońców PWPW wziętych do niewoli rozstrzelano, a ludność cywilną z okolic przegnano do garbarni na Okopową, gdzie po selekcji rozstrzelano najsłabszych. Powstańcy nadal bronili pozycji w Śródmieściu, szczególnie na Placu Napoleona – obecnie Placu Powstańców Warszawy. Wśród poległych tego dnia byli: porucznik Czesław Lech, pseudonim „Biały”, doktor Hanna Petrynowska, „Rana” i Stanisław Zdzisław Deczkowski „Madejski”. 1946 – Urodził się Michał Komar, scenarzysta i krytyk filmowy, autor sztuk teatralnych, wydawca i publicysta. W latach 1977-1980 był stałym konsultantem Teatru Sensacji TVP. Po 1999 współpracował z Polskim Radiem. Odznaczony w 2015 roku Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. 1947 – Zmarł, wskutek ran odniesionych w corridzie, Manuel Laureano Rodríguez Sánchez, znany jako Manolete, jeden z najsłynniejszych hiszpańskich torreadorów. Jego śmierć była szokiem dla tysięcy fanów w całej Hiszpanii. Urodził się 4 lipca 1917 roku.1948 – We Wrocławiu zakończył się Światowy Kongres Intelektualistów w Obronie Pokoju. Uczestniczyli w nim delegaci z 45 państw. Wśród gości znalazł się Pablo Picasso, który upamiętnił swój pobyt narysowaniem słynnego gołąbka pokoju. W jednym z mieszkań na Kole w Warszawie narysował też warszawską Syrenkę. Dzieło nie przetrwało, ponieważ właścicielom mieszkania dokuczały nieustanne wizyty ludzi chcących oglądać Syrenkę Picassa. 1950 – Urodziła się Ewa Borowik, aktorka teatralna i filmowa. Związana z teatrami stołecznymi: Kwadrat, Na Woli i Polskim. Zagrała między innymi w obrazach: „Sekret Enigmy”, „Kłamczucha”, „Greta”, „Chichot Pana Boga”, „Archiwista”, '5 dni z życia emeryta”, a także w serialach telewizyjnych: „Magda K.”, „Kryminalni”, „Czas honoru” i „Prawo Agaty”. 75. rocznica1955 – Lincz na 14-letnim chłopcu afroamerykańskim Emmecie Tillu w Money w stanie Missisipi. Brutalność morderstwa oraz uniewinnienie sprawców stało się impulsem do działań ruchu praw obywatelskich, a Till stał się później ikoną ruchu. Urodził się 25 lipca 1941 roku. 70. rocznica 1958 – W zabrzańskiej kopalni „Makoszowy” w pożarze, który wybuchł 300 metrów pod ziemią, zginęło 72 górników, a 87 ciężko zatruło się czadem. W strefie bezpośredniego zagrożenia znalazło się 337 górników. Większość z ofiar uległa śmiertelnemu zaczadzeniu, gdyż ich pochłaniacze działały zaledwie 20 minut. 1959 – Zmarł Rafał Lemkin, prawnik pochodzenia żydowskiego, twórca pojęcia „ludobójstwa”. Był wybitnym specjalistą w zakresie prawa karnego i prawa międzynarodowego, przed wojną reprezentował Polskę na spotkaniach międzynarodowych. Po wojnie jego prace z zakresu prawa karnego i międzynarodowego dały podstawę aktu oskarżenia przeciwko nazistom w procesie norymberskim. Jest autorem projektu Konwencji w sprawie Zapobiegania i Karania Zbrodni Ludobójstwa. W1948 roku dokument został przyjęty przez Zgromadzenie Ogólne ONZ. Urodził się 24 czerwca 1900 roku. 1963 – W Stanach Zjednoczonych zorganizowano protestacyjny Marsz na Waszyngton. Przeciwko dyskryminacji rasowej protestowało ponad 200 tysięcy osób, prowadzonych przez czarnoskórego pastora Martina Luthera Kinga. W trakcie marszu King wygłosił słynne przemówienie „I Have a Dream”. Marsz uważany jest za jedno z przełomowych wydarzeń w walce z segregacją rasową w Stanach Zjednoczonych. 1980 – Lech Wałęsa wygłosił przy bramie Stoczni Gdańskiej przemówienie, w którym apelował do załóg w zakładach całej Polski o zgłaszanie akcesu do Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego, ale bez przerywania pracy. Stoczniowcy oczekują ponownego przybycia delegacji rządowej. Tymczasem władze rozpoczynają aresztowania działaczy opozycyjnych. 45. rocznica1980 – W nocy z 27 na 28 lipca rozpoczął się strajk w kopalni „Manifest Lipcowy” w Jastrzębiu Zdroju. W ciągu kilku godzin do protestu dołączyli górnicy z innych pobliskich kopalń. 45. rocznica1988 – Biuro Polityczne KC PZPR podjęło decyzję, że wydane przez Lecha Wałęsę „Oświadczenie w sprawie dialogu” może być uznane jako wstęp do podjęcia rozmów. 1989 – Zmarł Konstanty Puzyna, poeta, eseista, teatrolog, jeden z założycieli miesięcznika „Dialog”. Przez wiele lat kierownik literacki Teatru Ateneum, pracownik naukowy Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk. Autor szkiców: „To, co teatralne”, „Synteza za trzy grosze”, „Półmrok”, zbioru felietonów „Burzliwa pogoda”. Urodził się 13 kwietnia 1929 roku. 1991 – W Weimarze rozpoczęło się pierwsze, dwudniowe spotkanie ministrów spraw zagranicznych Francji, Polski i Republiki Federalnej Niemiec, tak zwanego Trójkąta Weimarskiego. Przyjęto wspólną deklarację zacieśnienia współpracy, szczególnie przygranicznej, a także działania na rzecz bezpieczeństwa ogólnoeuropejskiego. 1995 – W Paryżu zmarł Gerard Wilk, tancerz, pedagog, reżyser, solista baletu Teatru Wielkiego w Warszawie oraz przez 11 lat – Teatru Balet XX Wieku Maurice’a Bejarta. Od 1970 roku przebywał za granicą. Od 1989 zajmował się pracą pedagogiczną w Paryżu. Wystawił jedną operę w Teatrze Wielkim w Warszawie. Urodził się 12 stycznia 1944 roku. 30. rocznica1995 – Zmarł Michael Ende, niemiecki pisarz, twórca książek dla dzieci i młodzieży, autor zekranizowanej powieści „Niekończąca się historia”. Na podstawie jego utworu „Wunschpunsch” powstały filmy animowane, wyświetlane w wielu krajach świata. Utwory Michaela Endego zostały przetłumaczone na ponad 40 języków. W 1981 roku pisarz otrzymał Międzynarodową Nagrodę Literacką imienia Janusza Korczaka. Urodził się 12 listopada 1929 roku. 30. rocznica2000 – W Londynie zmarł Antoni Janusz, podpułkownik pilot Polskich Sił Powietrznych, zdobywca Pucharu Gordona Bennetta w 1938 roku. W czasie II wojny światowej walczył między innymi w 301. dywizjonie bombowym. Był odznaczony orderem Polonia Restituta, Krzyżem Walecznych i dwukrotnie Krzyżem Zasługi oraz orderami francuskimi i brytyjskimi. Urodził się 30 stycznia 1902 roku. 25. rocznica2002 – Zmarł Bogdan Baer, aktor i reżyser, związany z Teatrem Polskim we Wrocławiu. Zagrał blisko 300 ról teatralnych, telewizyjnych i filmowych, wyreżyserował kilkanaście przedstawień. Jego znane role teatralne to Nos w „Weselu” Wyspiańskiego, Dyndalski w „Zemście” Fredry, Prologus w 'Pastorałce” Leona Schillera, Piekielny Piotruś w „Zielonej Gęsi” Gałczyńskiego. Występował też w filmach: „Awantura o Basię”, 'Dziecko szczęścia”, „Fucha”, „Aria dla atlety”, 'Milion za Laurę”. Urodził się 8 listopada 1926 roku. 2007 – Zmarła Miyoshi Umeki, japońska aktorka i piosenkarka jazzowa. Pierwsza Azjatka, która otrzymała Oscara. W 1957 roku wystąpiła u boku Reda Buttonsa w adaptacji powieści Jamesa A. Michenera „Sayonara” w reżyserii Joshuy Logana. Za tę rolę otrzymała Oscara w kategorii najlepsza kobieca rola drugoplanowa. Urodziła się 8 maja 1929 roku. 2013 – W Ghazni w Afganistanie zginął amerykański żołnierz, sierżant sztabowy Michael Ollis. Poniósł śmierć osłaniając własnym ciałem porucznika Karola Cierpicę. Za uratowanie życia polskiego oficera został odznaczony pośmiertnie przez polskie władze Gwiazdą Afganistanu oraz Złotym Medalem Wojska Polskiego. Władze Stanów Zjednoczonych pośmiertnie uhonorowały go Brązową Gwiazdą, Purpurowym Sercem, Srebrną Gwiazdą. Michael Ollis został patronem Fundacji Wolności, założonej przez jego rodziców. Jego imię nosi syn uratowanego polskiego oficera. Urodził się 16 września 1988 roku. 2016 – Podczas 7. Memoriału Kamili Skolimowskiej na Stadionie Narodowym w Warszawie Anita Włodarczyk poprawiła wynikiem 82 metry i 98 centymetrów własny rekord świata w rzucie młotem. Do dziś nikt nie osiągnął lepszego wyniku. 2020 – Zmarł David Stanley Cass, amerykański reżyser, scenarzysta i producent filmowy, w młodości aktor i kaskader. W 1999 wyreżyserował swój pierwszy film, „Przeczucie zbrodni”, z Burtem Reynoldsem i Charlesem Durningiem. W kolejnych latach powstały jego kolejne filmy, między innymi western „Wojna w Johnson County” oraz „Kanion osamotnienia”, „Samotny jeździec”, oraz melodramaty „Pora na miłość”, „Cienie nad wzgórzami”. Urodził się 21 marca 1942 roku. 5. rocznica2021 – Zmarła Teresa Żylis-Gara, uznana w świecie śpiewaczka operowa (sopran liryczny) i pedagog. Występowała w londyńskiej Covent Garden, nowojorskiej Metropolitan Opera, mediolańskiej La Scali. Była popularyzatorką utworów Karola Szymanowskiego i cenionym pedagogiem. Repertuar artystki obejmował 24 wielkie role w operach Giuseppe Verdiego, Giacomo Pucciniego i Wolfganga Amadeusza Mozarta. Jej partnerami na scenie byli najwięksi śpiewacy scen operowych, jak José Carreras, Placido Domingo i Luciano Pavarotti. Urodziła się 23 stycznia 1930 roku. 2023 – Zmarł Andrzej Zajączkowski, reżyser i scenarzysta filmów dokumentalnych, współtwórca – wraz z Andrzejem Chodakowskim – poruszającego świadectwa strajku w Stoczni Gdańskiej, filmu „Robotnicy 80”. Za ten obraz otrzymał w 1981 roku nagrodę Międzynarodowej Federacji Krytyków Filmowych (FIPRESCI) na 11. Międzynarodowym Festiwalu Filmów Krótkometrażowych i Dokumentalnych w Lille we Francji. Stworzył również obrazy: „Ósmy kontynent”, „Temperatura wrzenia”, „Zwycięzcy”, „Okruch lustra”. Był wieloletnim członkiem Stowarzyszenia Filmowców Polskich. Urodził się 1 września 1936 roku.28 sierpnia – Święto Lotnictwa Polskiego, obchodzone wspólnie przez lotnictwo cywilne, wojskowe oraz przemysł lotniczy od 1993 roku. Upamiętnia zwycięstwo Franciszka Żwirki i Stanisława Wigury w Międzynarodowych Zawodach Samolotów Turystycznych Challenge w 1932 roku w Berlinie.28 sierpnia – Światowy Dzień Publicznego Czytania Komiksów.Informacyjna Agencja Radiowa/IAR/K.Koziełł/dok./w Siekaj